Karahantepe’de leoparın sırtındaki insan
2026 sezonunun en dikkat çekici keşiflerinden biri Karahantepe’de bulundu. Yaklaşık 11 bin
yıllık, 70 santimetre yüksekliğindeki kompozit taş heykel, bir insan figürünün leoparın
sırtında oturduğunu gösteriyor. Eser, yaklaşık 3 metre çapındaki, zemini yassı taşlarla döşenmiş bir yapının duvarı boyunca uzanan taş sekisinin üzerinde bulundu. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, heykelin Karahantepe’de daha önce karşılaşılmayan bir üsluba sahip olduğu belirtildi.

Buluntu, Taş Tepeler topluluklarının insan ve hayvanları yalnızca ayrı ayrı tasvir etmekle
kalmadığını, insan-hayvan ilişkisini tek bir kompozisyon içinde anlatabildiğini ortaya
koyması açısından dikkat çekiyor. Bununla birlikte heykelin neyi temsil ettiği konusunda
kesin bir yorum yapmak için kazı bağlamının ve karşılaştırmalı çalışmaların tamamlanması
gerekiyor.

Göbeklitepe’de yeni yapılar ortaya çıkarılıyor
Göbeklitepe’de de kazıların kapsamı genişletildi. Höyüğün kuzey kesiminde yaklaşık 1.500
metrekarelik yeni bir alanda başlayan çalışmalarda, yerleşimin ikinci evresine tarihlenen
dörtgen planlı yapılar ortaya çıkarıldı.

Kazı ekibinin ilk değerlendirmesine göre bu yapıların bazıları konut olarak kullanılmış olabilir.

Yapılardan alınan toprak örneklerinin analizleri, mekanların hangi amaçlarla kullanıldığının
daha ayrıntılı biçimde anlaşılmasına yardımcı olacak.

Bu gelişme, Göbeklitepe’nin yalnızca törensel veya kamusal yapılardan oluşan bir merkez
olarak değerlendirilmemesi gerektiğine ilişkin arkeolojik verileri güçlendiriyor. Daha önceki
çalışmalar da kamusal yapılarla çağdaş konutların aynı yerleşimde bulunduğunu
göstermişti.

Karahantepe’de açılmayı bekleyen kapalı oda

Karahantepe’de araştırmacıların ilgisini çeken bir başka alan ise geçen yıl kısmen ortaya
çıkarılan özel amaçlı dörtgen yapı. Yapının bir köşesinde büyük yassı taşlarla kapatılmış bir
oda bulunuyor. Odanın girişinin yaklaşık bir metrelik sığ dolguya açılması nedeniyle içeriden kazı yapmak mümkün olmadığından, üst örtüyü oluşturan taşların kaldırılması planlandı.

Kazı ekibi, bu alanın 2026 sezonunda yeni buluntular sağlayabileceğini belirtiyor. Ancak oda henüz bütünüyle kazılmadan içinde ne bulunduğuna ilişkin kesin bir şey söylemek mümkün değil.

12 bin yıl önce ne yiyorlardı?
Taş Tepeler araştırmalarının önemli sonuçlarından biri de insanların gündelik yaşamına
ilişkin veriler. Karahantepe’de yapılan laboratuvar çalışmalarına göre yaklaşık 12 bin yıl
önce yaşayan toplulukların beslenmesinde ceylan eti önemli bir yer tutuyordu. Bunun
yanında baklagillerin de beslenmede beklenenden daha önemli bir paya sahip olduğu
belirlendi.

Bu sonuçlar, Taş Tepeler araştırmalarının yalnızca anıtsal taşlar ve heykeller üzerinden
ilerlemediğini; insanların ne yediği, nasıl yaşadığı, hangi mekanları kullandığı ve toplumsal
ilişkilerini nasıl örgütlediği gibi sorulara da yöneldiğini gösteriyor.

İnsan yüzleri, ölüm ve semboller
2025 sezonunda açıklanan bulgular da 2026 araştırmalarıyla birlikte Taş Tepeler’in sembolik dünyasına ilişkin tabloyu genişletiyor. Karahantepe’de ilk kez bir T biçimli dikilitaş üzerinde insan yüzü betimlemesi ortaya çıkarılmıştı. Sayburç’ta ise yüz ifadesiyle ölü bir bireyi çağrıştırdığı belirtilen bir heykel bulunmuş; Sefertepe’de de farklı tekniklerle yapılmış insan yüzü kabartmaları ortaya çıkarılmıştı.

Bu buluntular, T biçimli dikilitaşların yalnızca mimari elemanlar olmadığı, insan bedenini ve
kimliğini sembolik biçimde temsil etmiş olabilecekleri yönündeki değerlendirmeleri
destekleyen yeni veriler oluşturuyor.

Taş Tepeler tek bir merkez değil
Araştırmaların önemli sonuçlarından biri, Göbeklitepe’nin artık tek başına
değerlendirilmemesi. Göbeklitepe, Karahantepe, Sayburç, Sefertepe ve bölgedeki diğer
yerleşimler, birbirleriyle bağlantılı geniş bir Neolitik yerleşim ağı içinde ele alınıyor. Taş
Tepeler Projesi de bu nedenle tek bir arkeolojik alandan çok daha geniş bir coğrafyayı ifade
ediyor.

2026’da Adıyaman’ın Samsat ilçesinde ortaya çıkan ve Göbeklitepe’deki T biçimli taşları
andıran yapıların da dikkat çekmesi, bu kültürel dünyanın Şanlıurfa çevresinin ötesine
uzanmış olabileceği sorusunu gündeme getirdi. Bu buluntuların tarihlendirilmesi ve
arkeolojik bağlamının ayrıntılı biçimde ortaya konması ise araştırmaların devam etmesini
gerektiriyor.

Asıl soru: İnsanlar neden böyle yapılar inşa etti?

Taş Tepeler’in ortaya çıkardığı en büyük soru hâlâ yanıtını tam olarak bulmuş değil: Yaklaşık 12 bin yıl önce, henüz yazının ve kentlerin ortaya çıkmadığı bir dönemde insanlar neden bu büyüklükte yapılar inşa etti ve bu kadar karmaşık sembolik anlatımlar geliştirdi?
Bugünkü bulgular; bu toplulukların gelişmiş taş işçiliğine, örgütlenme kapasitesine ve güçlü
sembolik geleneklere sahip olduğunu gösteriyor. Ancak yapıların kesin işlevleri, toplumsal
örgütlenmenin niteliği ve bu merkezlerin birbirleriyle ilişkileri konusunda araştırmalar
sürüyor.

Bu nedenle Taş Tepeler’in önemi yalnızca yeni heykeller veya yeni yapılar bulunmasından
kaynaklanmıyor. Her yeni kazı, yerleşik hayatın, toplumsal örgütlenmenin ve sembolik
düşüncenin nasıl ortaya çıktığına ilişkin kronolojiyi yeniden değerlendirmeye zorluyor.
Kazıların devam etmesiyle birlikte özellikle Karahantepe’deki kapalı mekanın içeriği ve
Göbeklitepe’deki yeni alanların planı, önümüzdeki dönemde bu sorulara ilişkin daha somut
cevaplar verebilir.